Must-knows over de natuurbegraafplaats

De natuurbegraafplaats: een duurzame keuze (maar wel even verder kijken dan je groene neus lang is)

Een natuurbegraafplaats? ‘It’s all in the name’, hoor ik je denken. ‘Een plekje in de vrije natuur en klaar’. Toch gaat er achter deze rustplaats meer schuil. Een gedachtegoed natuurlijk, maar ook regels, voorwaarden en kanttekeningen. Voordat je als fanatiek wandelaar of doorgewinterde natuurliefhebber ‘JA!’ roept op deze manier van begraven, nemen we je mee in de in’s & out’s. Dat geliefde glas bier en die schaal bitterballen bijvoorbeeld, kunnen zomaar van je uitvaartmenu schuiven…

First things first: wat is een natuurbegraafplaats?

Zoals de naam al verklapt, is het een begraafplaats die middenin een natuurgebied ligt, met respect voor het landschap en minimale impact op het milieu. Graven zijn over het algemeen minder diep en gaan op in hun natuurlijke omgeving. Dat betekent ook dat je er geen traditionele grafstenen vindt, maar bijvoorbeeld wel een boomschijf of een veldkei met daarin een gegraveerde naam. Je kan, op de gekozen begraafplaats, zelf een plekje uitkiezen en alle materialen – van kleding tot kist – moeten biologisch afbreekbaar zijn. Verder betaal je eenmalig voor het eeuwig grafrecht* (je plekje) en voor de begraafkosten. Daarna heb je niet meer te maken met onderhoudskosten. Let wel: een plek in de natuur ligt aanzienlijk hoger dan een plek op een traditionele begraafplaats (een 1-persoons natuurgraf begint bij € 3.950).

*Eeuwig grafrecht betekent wettelijk gezien niet dat het graf voor altijd blijft bestaan. Het vertelt dat het graf nooit wordt geruimd en opnieuw wordt uitgegeven. De rustplek is voor onbepaalde tijd van jou, meestal zolang de begraafplaats bestaat, dit in tegenstelling tot 20-30 jaar bij een gemeentelijke begraafplaats.

Meer dan een mooie plek in het groen

Wat een plaatje hè, die rust van het bos, die prachtige boterbloemen op dat weidse veld en dat zachte licht dat op dat water valt. Je zou bijna direct tekenen om hier je rustplaats vast te leggen. Je houdt immers van de natuur en maakt regelmatig een lange wandeling. Toch wil ik je even afremmen, voordat je jouw handtekening zet. Een natuurbegraafplaats is namelijk echt meer dan een mooie plek in het groen. Achter iedere natuurbegraafplaats schuilt een duidelijke missie en visie. Overkoepelend kun je zeggen dat de natuur op de eerste plaats staat en dat alle regels en keuzes (ook die van jou) hierop worden afgestemd. Soms wordt het terrein beheerd in samenwerking met organisaties zoals Natuurmonumenten of Staatsbosbeheer, in andere gevallen is natuurontwikkeling vastgelegd als belangrijkste doelstelling van de locatie zelf. Uitgangspunten die we vaak zien:

Behoud en versterking van biodiversiteit
Geen verstoring van het ecosysteem
Uitsluitend gebruik van natuurlijke materialen
Eeuwigdurende grafrust zonder heruitgifte

‘Vertel eens, hoe ziet dat eruit in keuzes?’

Decoratie

Begraven

Grafmonument

Personalisatie

Soms betekent dat ook: geen bitterballen en bier

Zoals gezegd heeft elke natuurbegraafplaats haar eigen visie, missie en regels. Het is belangrijk om deze te kennen, voordat je de knoop van je rustplaats doorhakt. Een van die mooie natuurbegraafplaatsen waar ik onlangs een uitvaart mocht begeleiden, is Zomerlanden in Heinenoord. Over die bijzondere uitvaart vertel ik je zo meer, eerst door naar die bitterballen en dat bier. Deze locatie heeft namelijk haar eigen horecapakket, dat naadloos is afgestemd op haar ecologische waarden. Dat betekent dat je geen bier, cola, bitterballen en botervette cake kan laten serveren, maar wel broodjes met zelfgemaakte hummus en vers gebakken bananenbrood. Hierbij is het dus belangrijk om je eigen wensen goed te kennen. Is de natuur bijvoorbeeld belangrijker voor je dan het serveren van dat favoriete drankje/die mierzoete frisdrank voor de kids? Of kies je er toch voor om die specifieke drankjes wél te serveren – en na de dienst bijvoorbeeld ergens anders te borrelen? Onthoud: als je van de natuur houdt, hoef je nog geen vega(n) te zijn. Kijk vooral hoe je jouw eigen visie kan samensmelten met die van de natuurbegraafplaats.

Vooruit met de golfkar (maar wel heel zacht)

Over dat afscheid bij natuurbegraafplaats Zomerlanden gesproken: dit is een typisch voorbeeld van keuzes die gestuurd worden door de natuur. Allereerst wil ik zeggen dat deze uitvaart ongekend prachtig was. We hadden geluk dat het sneeuwde, precies waar de overleden man in kwestie zo van hield. Een beetje alsof het zo moest zijn. Hoe idyllisch en sprookjesachtig het ook klinkt, het vraagt wel om meebewegen met wat de natuur je geeft. Er zijn immers geen verharde paden. Zo was de sneeuw inmiddels veranderd in natte drap en moesten we een creatieve, maar vooral veilige manier vinden om de kist te verplaatsen. Want een kist dragen op menselijke schouders, met die gladheid? We willen niet nog meer uitvaarten aanwakkeren. Hup, nieuw plan. We koppelden de kist aan een golfkarretje met een trekhaak (daar beschikbaar), waarna de man van het ‘groen’ hem trok. Zo konden de kleinkinderen, meelopend naast de kist, alsnog hun opa begeleiden. Hoe mooi is dat?

Onder de zon… of met je enkels in de modder?

Sneeuwschoenen waren daar trouwens ook onmisbaar, want wat was het een modderige boel. Gelukkig werd er, tijdens de dienst en via live pianospel, Boléro van Maurice Ravel gespeeld. Een nummer dat maar liefst veertien minuten duurt, waardoor de ‘binnenschoenen’ rustig gewisseld konden worden voor ‘buitenschoenen’. “Waar we onderweg ook tegenaan lopen”, sprak ik de mensen in mijn slotwoord toe, “bedenk goed dat M. dit allemaal geweldig had gevonden!” Oftewel: als je straks tot aan je knieën in de blubber staat, had hij met een grote lach toegekeken. Yep, de ene keer sta je onder de zon, de andere keer in de modder. Wie zal het zeggen? Moeder Natuur bepaalt, de mens beweegt mee. En als het even kan, met een lach en een traan.

Je hoeft geen vega(n) te zijn, ook geen natuurfanaat

Terug naar jou, want wanneer kies je eigenlijk (niet) voor zo’n rustplek in de natuur? Zoals eerder omschreven: als je van de natuur houdt, hoef je nog geen vega(n) te zijn. Helemaal oké dus, als je ervoor kiest om ergens anders na te borrelen, als de cateringopties niet passend voelen. Houd rekening met de visie van de natuurbegraafplaats, maar blijf die van jezelf ook zeker aanvoelen. Daarnaast kiest niet iedereen vanuit duurzaam oogpunt voor een natuurbegraafplaats. Zo kan onderhoud een hele belangrijke reden zijn om te kiezen voor een plekje in de natuur. Families hoeven er namelijk niet naar om te kijken/voor te betalen, wat rust kan geven. Daarnaast zijn er ook mensen die het niet prettig vinden om in een strakke rij met anderen te liggen. Ook dan is een natuurbegraafplaats een ideaal alternatief.

Natuurvriendelijk handelen kan op 1001 manieren

Geen zorgen, je hoeft niet voor een natuurbegraafplaats te kiezen als je natuurvriendelijke keuzes wil maken. Misschien vind je die eenmalige kosten wel veel te hoog – en misschien vindt je familie het fijn dat ze je rustplek regelmatig kunnen bezoeken en opfrissen. Wat de reden ook is, je zit ecologisch gezien niet vast aan één optie. Andere mogelijkheden:

Digitale rouwkaart of rouwkaart van circulair papier
Crematie via een elektrische crematieoven
Biologisch afbreekbare urn of kist (van wilgentenen tot bamboe)
Uitsluitend seizoensbloemen van lokale kwekers
Herbruikbare decoratie (van linnen bloemen tot katoenen slingers)
Ecologisch vervoer (van elektrische auto tot loopkoets)
Seizoensgebonden catering of producten uit eigen tuin
Donatie aan natuurproject in plaats van bloemen
En er zijn tegenwoordig begraafplaatsen die een extra natuurplek binnen hun gemeentelijke begraafplaats aanbieden. Wel de natuurlijke omgeving, niet de specifieke regels en voorwaarden

Oog op de duurzame toekomst: resomeren en veraarden

Zoals in het intro omschreven, beweegt de uitvaartwereld mee met de wensen van de mensen. Kijken we naar de toekomst, dan zien we dat ecologische keuzes steeds belangrijker worden. Nu kun je in Nederland alleen nog kiezen voor een begrafenis of crematie, maar resomeren – ook wel een watercrematie of alkalische hydrolyse genoemd – wordt waarschijnlijk ook een van de mogelijkheden. Dit is een duurzame methode waarbij het lichaam in drie tot twaalf uur wordt ontbonden in een heetwaterbad, via kaliumhydroxide. Een milieuvriendelijke optie ten opzichte van de traditionele begrafenis of crematie, omdat er minder uitstoot bij komt kijken. Ook zal veraarden, wat in Amerika al toegepast wordt, waarschijnlijk aan het optielijstje toegevoegd worden. Dit is een oeroude en circulaire vorm van lijkbezorging waarbij het lichaam in enkele weken via een natuurlijke micro-organisme omgezet wordt tot voedzame aarde. We moeten wél nog even geduld hebben, want op dit moment lopen er onderzoeken bij TNO om resomeren en veraarden in Nederland mogelijk te maken. Hiervoor moet er een wetswijziging in de Wet op de Lijkbezorging plaatsvinden. De vooruitzichten zijn in ieder geval hoopvol.

Moraal van het verhaal: een natuurbegraafplaats is een prachtige laatste rustplaats, maar het is meer dan ‘gewoon’ een mooie plek in het groen. Elke begraafplaats houdt er haar eigen visie, missie en regels op na – en het is belangrijk dat je deze kent en naast je eigen visie legt. De hoofdrolspeler in dit verhaal ben jij niet zelf, dat is Moeder Natuur. Dat heeft invloed op je keuzes en de mogelijkheden en kan dus afwijken van je ideaalbeeld. Geen zorgen, er is altijd nog zoiets als een middenweg – of een uitvaartverzorger. Zo komen we samen tot een optie die past. Volledig in de natuur, of gewoon een beetje.