Rouw rondom de feestdagen, editie #family&friends: 10 tips om je geliefde te steunen
Of het nu Vaderdag/Moederdag is, Kerst of die ene verjaardag: feestdagen zonder je geliefde kunnen heel confronterend zijn. Pijnlijk zelfs. In mijn eerdere blog, die ik vorig jaar rond de kerstperiode schreef, gaf ik de rouwende persoon concrete tips. Vandaag focussen we op de mensen rondom die persoon: familie en vrienden. Want iemand in rouw steunen is key – en tijdens dagen als deze nog een beetje meer. Nuance: iedereen rouwt anders, dus het blijven aanvoelen en bespreken is altijd een goed idee. Dat gezegd hebbende: we trappen af.
Reality check: feestdagen zijn niet altijd feest
Glitters, slingers, confetti en proostmomenten: de feestdagen worden over het algemeen als iets – hoe kan het ook anders – feestelijks gezien. Als iemand (net) een dierbare is verloren, kan deze feestelijke sfeer plaatsmaken voor zware gevoelens. Het gemis wordt extra benadrukt, de leegte wordt extra gevoeld en het verdriet komt dubbel zo hard binnen. Als vriend of familielid wil je niets anders dan die geliefde in rouw steunen. Toch, het kan lastig zijn om te doen wat nodig is. Want… wat heeft die persoon eigenlijk nodig? Zoals in het introgedeelte omschreven: iedereen rouwt anders en heeft andere behoeften. Aanvoelen en inchecken is dus een must – en daar zijn verschillende manieren voor. Praktisch, respectvol en altijd vanuit liefde.
#1: Vermijd niet, zoek ook niet altijd op, maar erken
Soms kan het lastig zijn om met een overlijden om te gaan, om erover te praten of het te benoemen. Je hoeft echt niet altijd de diepte in te gaan, soms liever niet zelfs. Toch, het erkénnen van de rouw – het verdriet – is wel belangrijk. Zeg eens iets zoals “Ik kan me voorstellen dat deze tijd lastig voor je is. Weet dat ik aan je denk.” Zo’n uitspraak haalt de druk weg om ‘sterk’ te moeten zijn en geeft vrije invulling. Als diegene erover wil praten is die ingang er. Wil diegene dat niet? Dan is die ruimte er ook.
#2: Gewoon vragen: "Wat vind je fijn?"
Als mensen zijn we snel geneigd om in te vullen wat (niet) fijn is voor iemand. Goed om te weten is dat we dit soort aannames altijd doen vanuit onze eigen gevoelens, niet vanuit de gevoelens van de ander. Ook al is de intentie goed, het hoeft niet altijd goed uit te pakken. Door te vragen wat diegene nodig heeft om deze dagen iets draaglijker te maken, leg je ruimte bij de ontvanger. Geloof me: het kan goed zijn dat deze persoon zelf geen eens weet wat ‘ie nodig heeft. Toch geef je op deze manier wel de ruimte om ook dát eerlijk te zeggen.
#3: Uitnodigen? Doen. Pushen? Niet doen
Laat weten dat iemand welkom is, maar breng het niet als een verplichting. De een zal met liefde aanschuiven aan tafel, terwijl de ander liever met de complete reeks Bridget Jones films onder de dekens kruipt. Alles is goed – en het is aan jou om die vrijheid te geven. Door aan te geven dat diegene welkom is, maar te laten zien dat je het ook begrijpt als het te veel is, voorkom je dat iemand zich schuldig voelt om ‘nee’ te zeggen. Yep, het codewoord is wederom ‘ruimte’.
#4: Van koken tot opruimen: bied praktische hulp aan
Als iemand wordt overschaduwd door gemis en verdriet, kunnen de meest simpele huishoudelijke zaken ontzettend moeilijk zijn. Waar een boodschap doen voorheen de normaalste gang van zaken was, is het nu als een niet-te-tillen rugzak aan je schouders. Door als vriend(in) of familielid bij te springen met praktische hulp, kun je op een simpele maar waardevolle manier verlichting schenken. Denk aan het doen van boodschappen dus, maar ook koken, helpen met opruimen of het overnemen van mailtjes beantwoorden.
#5: Beweeg mee met last-minute wisselingen
Deze zal lastig zijn voor de control freaks onder ons, maar wees flexibel. Iemand die rouwt heeft te maken met emoties die alle kanten op schieten. Elke dag, elk uur en zelfs elke minuut. Zo kan het best zijn dat hij/zij ‘nee’ heeft gezegd op die uitnodiging om samen te eten, maar kan hij/zij op de dag zelf huilend aan de lijn hangen. Omdat hij/zij zich zo alleen voelt en toch graag bij je is. Het kan natuurlijk ook precies andersom zijn: dat je opeens zit met een lege stoel aan tafel. Onthoud: emoties sturen gedrag. Door hierin mee te bewegen geef je wederom ruimte en toon je onvoorwaardelijke liefde. Ongeacht de wending.
#6: Maak ruimte voor herinneringen (en vier deze)
Voordat iemand komt – of op het moment zelf onder elkaar – is het mooi om te vragen of deze het fijn vindt om het over die overleden dierbare te babbelen. Is het antwoord ‘nee’? Helemaal prima. Is het antwoord ‘ja’ of twijfelachtig? Geef dan aan dat er alle ruimte is om die mooie momenten te delen en er zelfs op te proosten. Voel aan of je die opening zelf mag doen of dat deze persoon dat liever zelf doet. Je zult merken dat als de opening er eenmaal is, het gepaard gaat met een lach en een traan. Met als resultaat: een memorabele avond.
#7: Daarover gesproken: bedenk een ritueeltje
Van een kaarsje branden en een foto neerzetten tot een speciaal moment van stilte of een gepersonaliseerde herinneringenbal voor in de kerstboom: kleine rituelen zijn een groot gebaar. Als iemand het wil dan, hè. Is die ruimte er? Dan is het mooi om zoiets zelf op te zetten. Het groter aanpakken? Kijk dan of het goed valt als iedereen iets meeneemt. Een aandenken waar hij/zij veel waarde aan hecht. Levert ook nog eens mooie gesprekken op.
#8: Houd je ogen open voor (verborgen) overprikkeling
Drukke feestdagen kunnen emotioneel uitputtend zijn. Laten we eerlijk zijn: dat is voor ons al het geval, laat staan voor iemand die (net) iemand verloren is. Hij/zij wil misschien wel meedoen met de rest, maar lichaam en geest kunnen dit tegelijkertijd tegenwerken. Het kan zijn dat daardoor overprikkeling ontstaat. Hoe je dat merkt? Opeens heel stil zijn, zenuwachtige trekjes, felle reacties of verdacht vaak ‘opeens’ verdwijnen. Valt je dit op? Neem diegene apart, bied een rustig plekje aan of stel voor om een rustige wandeling te maken. Grote kans dat tijdens dat rustmoment tot uiting komt wat nodig is.
#9: Skip de goedbedoelde clichés
Tuurlijk, clichés bevatten vaak een kern van waarheid, maar kunnen ook heel erg rauw op je dak landen (lees: gestort worden). We hebben het hier niet over iets luchtigs en lichts, maar over iets zwaars en heftigs. Zinnen als ‘gelukkig heb je [naam] nog’ en ‘[Naam] heeft het vast heel goed daarboven’ zijn goed bedoeld, maar geven de ontvanger geen beter gevoel. Het kan overkomen alsof je het verdriet niet erkent of als een ‘lege’ manier van antwoorden. Soms is het ook oké om niets te zeggen. Stilte zegt én doet vaak meer. Net zoals een hand op die schouder, trouwens.
#10: Vergeet de periode ná de feestdagen niet!
De feestdagen zitten erop en je hebt je steun voelbaar gemaakt. Hartstikke mooi, maar vergeet niet dat voor veel rouwenden januari juist heel leeg voelt. Iedereen gaat weer door met de dagelijkse gang van zaken, het ‘normale’ leven zet door en de onderlinge aandacht sluimert langzaam weg. Hoe waardevol is het als jij ook ná de feestdagen laat zien dat je er bent? Als je goed kijkt naar deze tips, kan je heel veel adviezen ook na de feestdagen meenemen. En dat is precies mijn tip in deze onmisbare #10. Go for it. Spread the care.
Moraal van het verhaal: verdriet mag er zijn, ook op dagen die in het teken staan van feest. Iedereen heeft familie en vrienden heel hard nodig. Altijd, maar op deze dagen een beetje meer. Vul niet in, maar bespreek en leg open. Vermijd niet, maar erken. Verdwijn niet, maar ga ook niet pushen. Het kan als omstander heel lastig zijn om met een rouwende geliefde om te gaan, maar eigenlijk is het in de kern geen rocket science. Deze tips geven je richting om de feestdagen een klein beetje lichter te maken. Misschien zelfs gezellig. De situatie komt zoals het komt – en jij bent daarin een waardevolle steunpilaar. Hoe waardevol is dat?